|
پنبه
پنبه
خصوصیات گیاهی:
پنبه گونه هاي وحشي زيايد دارد كه همگي به جنس
Gossypium
تعلق دارد . بنظر مي رسد كه منشأ تمام گونه ها از آفريقاي استوائي باشد .
قابليت شستشو ،دوام ، استحكام (هنگام خشك و تر بودن ) ،قابليت هدايت بخار آب
، دوام شيميايي ، نرمي ، قابليت انعطاف و سهولت آب رفتن يا تجمع اوليه از
خصوصيات الياف پنبه مي باشد .
بيشتر ارقام زراعي از گونه
G.hirsutum
مي باشد .
پنبه گياهي است ذاتاً چند ساله كه بصورت گياهي يكساله مورد زراعت قرار مي گيرد
.
پنبه داراي ريشه مستقيمي است كه به سرعت زيادي به اعماق خاك نفوذ مي كند .
ميوه بصورت كپسول يا غوزه است .
سازگاری:
پنبه گياهي است گرما دوست كه به هواي گرم و يك فصل رشد بدون يخبندان حداقل 200
روزه محتاج است . پنبه به آفتاب فراوان نياز دارد . كمبود نور موجب افزايش رشد
سبزينه اي و نقصان توليد غوزه مي شود .
ارقام:
بيشتر ارقامي كه امروزه در جهان كاشته مي شود به گونه
G.hirsutum
تعلق دارد .
تناوب زراعی:
پنبه به عنوان اولين محصول وجيني پس از گياهان علوفه اي چند ساله ،كود سبز و
يا كود حيواني فراوان ( 30 الي 50 تن در هكتار ) قرار مي گيرد .
پنبه از محصولاتي است كه مي توان آن را طي چند سال مداوم در يك زمين كاشت بدون
آنكه عملكرد آن نقصان يابد .
مثالهايي از تناوب پنبه عبارتند از :
يونجه ـ پنبه ـ ذرت ـ گندم ـ آيش
كود سبز ( خلر ، منداب ، شنبليله ، لوبيا روغني و يا شبدر ) ، پنبه ـ حبوبات ـ
گندم
كود سبز ( خلر ، چاودار، ماشك ) ، پنبه
پنبه ـ آيش ـ گندم
پنبه ـ آيش
کود شیمیایی:
توليد هر تن وش ( دانه همراه با الياف ) موجب خروج 32 تا 46 كيلو ازت ،12 تا
15 اكسيد فسفر ، 32 تا 43 كيلو اكسيد پتاسيم ، 30 الي 40 كيلو اكسيد كلسيم
(cao)
و 8 تا 10 كيلو منيزيوم (Mgo)
از زمين مي گردد . بطور معمول 90 الي 150 كيلو ازت ، 90 تا 120 كيلو فسفر و در
صورت كمبود پتاسيم 50 تا 60 كيلو اكسيد پتاسيم در هكتار بكار مي برند .
تاریخ کاشت:
حداقل درجه حرارت براي جوانه زدن بذر پنبه حدود 15 درجه سانتي گراد مي باشد .
بهترين درجه حرارت براي جوانه زدن و رشد گياهچه پنبه حدود 34 درجه سانتي گراد
است .
ميانگين درجه حرارت شبانه روزي هوا به حداقل 15 درجه سانتي گراد رسيده .
روش کاشت:
بذر سالم پنبه
مي تواند تا 11 سال قوه ناميه خود را حفظ نمايد مشروط بر آنكه در شرايط مساعدي
نگهداري شود .
چنانچه درصد
جوانه زدن بذري از 80 درصد كمتر باشد بايستي از كشت آن خودداري شود .
مساله ديگر در
كشت پنبه وجود كرك روي پنبه دانه است . كرك نه تنها بر كار دستگاه رديف كار
ايجاد اختلال مي نمايد بلكه در جذب آب دخالت نموده و جوانه زدن را به تأخير مي
اندازد .
براي كرك
زدائي مي توان از وسايل مكانيكي سانيده استفاده نمود .
اما مواد
شيميايي ماند اسيد سولفوريك ( فرو بردن بذر در محلول 1 نرمال اسيد براي 10 تا
15 دقيقه و سپس شستن كامل و خشك كردن بذر ) و يا قرار دادن پنبه دانه تحت تأثير
بخار اسيد كلريدريك نتيجه بهتر و كامل تري مي دهد و كركها بهتر حذف مي كند .
کنترل علفهای هرز:
پنبه به علف
كشهاي هروني بسيار حساس است . علف كشي مانند تريفلورالين را مي توان قبل از
كاشت با خاك مخلوط نمود . اين علف كش اثر بقائي داشته و بذر علفهاي هرز را در
مرحله جوانه زدن تا 2 الي 3 ماه پس از سبز شدن محصول كنترل مي كند بدون اينكه
بر پنبه اثر نامطلوبي گذارد .
آفات و امراض:
كرم خاردار پنبه ، كرم غوزه پنبه ، كرم برگخوار
پنبه ، كرم ساقه خوار پنبه ، عسلك پنبه ، تريپس زرد پنبه ، سن سبز پنبه ، سنگ
تخم پنبه ، كنه تار عنكبوتي و كك پنبه را نام برد .
كرم خاردار پنبه با نام علمي
Earias insulana
از مهمترين آفات پنبه در ايران محسوب مي شود .
كرم خاردار به رنگهاي قهوه اي ، زرد يا سبز
زيتوني و گاهي خاكي ديده مي شود . بر روي حلقه هاي پشتي بدن لارو برآمدگي هاي
گوشتي خار مانند ديده مي شود . اين كرم از اوايل فصل به غنچه هاي جوان حمله و
از طريق تغذيه آنها را سوراخ كرده و باعث ريزش گلها و غوزه هاي جوان مي گردد .
غوزه هاي مسن مقاومت نشان داده و ريزش نمي يابد .
و نيز مبارزه شيميايي با سمومي مانند گوزاتيون يا
سوين امكان پذير است .
كرم غوزه پنبه با نام علمي
Heliothis obsoleta
علاوه بر پنبه به بسياري محصولات ديگر نيز حمله مي كند . خسارت توسط لاروهائي
بعمل مي آيد كه طول آنها به 40 ميليمتر مي رسد و رنگ بدن آنها از سبز تا سياه
متفاوت و روي پشت آنها چهار رديف نوار تيره مشاهده مي شود . لاروهاي جوان ابتدا
از پارانشيم برگ تغذيه و سپس به غنچه ، گل و غوزه حمله و غوزه ها را سوراخ مي
كند .
كرم برگخوار پنبه با نام علمي
Spodoptera
littoralis
عمومي است كه به پنبه خسارت وارد مي سازد .
طول لارو كامل به 40 ميليمتر مي رسد و رنگ آن از
زرد مايل به سبز تا سياه مايل به خاكستري با نقطه هاي سياه تغيير مي كند . در
روي سينه و شكم لارو خطوط طولي سبز مايل به زرد و در طرفين بدن نوار پهن موج
دار به رنگ زرد تيره مشاهده مي شود .
مبارزه زراعي عليه كرم برگخوار پنبه با جمع آوري
بقاياي محصول ، انهدام علفهاي هرز و شخم عميق پس از برداشت محصول مي باشد .
مبارزه شيميايي با سمومي مانند ديپتركس ، سوين و گوزاتيون توصيه شده است .
كرم ساقه خوار پنبه بنام علمي
Platuedra vilella
كرمي كوچك به طول 7 تا 11 ميليمتر است كه در ابتداي جواني از جوانه هاي پنبه
تغذيه و سپس از راس ساقه به داخل آن نفوذ و دالاني طولي به طول 5 تا 8 سانتي
متر بوجود مي آورد . شدت خسارت اين آفت با گذشت فصل و چوبي شدن ساقه ها كاهش مي
يابد .
عسلك پنبه با نام علمي
Bemisia tabaci
شته اي است كه به بسياري گياهان زراعي حمله مي كند . اين شته از طريق مكيدن
شيره پرورده از آوند آبكشي سبب ضعف بوته ها گشته و با ترشحات خود سبب بهم
چسبيدگي الياف و نيز توسعه قارچها مي گردد . خسارت اخير موجب افت كيفيت محصول
مي شود . براي مبارزه شيميايي ممكن است از سموم تيودان ، ديميكرون و يا
پرفكتيون استفاده نمود .
تريپس زرد پنبه با نام علمي
Thrips flavus
حشره زرد كوچكي است كه بسرعت از بوته اي به بوته ديگر انتقال و به جوانه ها ،
برگها و غوزه هاي جوان حمله و در سطح زيرين برگ ايجاد لكه هاي نقره اي مي كند .
براي مبارزه با اين آفت ممكن است از سموم فسفره
استفاده بعمل آورد .
سنك تخم پنبه با نام علمي
Oxycarenus
hylipennis
حشره كوچكي به طول 4 تا 5 ميليمتر است كه از لپه دانه هاي رسيده تغذيه مي كند .
برداشت زودهنگام محصول جهت پيش گيري از تخم ريزي حشره بر روي دانه ها موثر است
. كنترل شيميايي عليه ساير آفات بر كنترل سنك تخم پنبه نيز موثر واقع مي شود .
عامل بيماري بوته ميري پنبه قارچي است بنام
Fusarium oxusporum
كه به بافت آوندي ريشه حمله و انتقال آب را مختلف مي نمايد .
ريزش برگهاي مسن در اثر حمله اين قارچ تسريع گشته
و پژمردگي بوته در ارقام حساس مشاهده مي گردد .
ظاهراً ارقام استونويل ، كوكروامپاير به اين
بيماري مقاوم و ارقام آكالا و دلتا پاين 15 به اين بيماري حساسند .
بيماري پژمردگي پنبه توسط قارچ
Verticillium
dahliae
ايجاد مي شود .بارزترين نشانه بيماري زرد شدن حاشيه برگها و فواصل رگبرهاست .
انتقال آب در اثر توسعه بيماري دچار اختلال شده و
گياه دچار پژمردگي مي گردد . مبارزه بااين بيماري از طريق عمليات معمول بهداشتي
،ضد عفوني بذر با قارچ كشها و استفاده از ارقام مقاوم بعمل مي آيد . ظاهراً
رقم ساحل مقاومت نسبي به اين بيماري دارد .
بيماري ساق سياه پنبه توسط يك نوع باكتري بنام
Manthomonas
malvacearum
ايجاد مي شود . حمله اين باكتري سبب پوسيدگي و سوختگي ساقه و طوقه پنبه مي شود
. بدنبال توسعه بيماري ساقه ها خشك و يا ضعيف شده و در اثر باد و وزن بوته مي
شكند . عمليات بهداشتي ، ضد عفوني بذر و استفاده از ارقام مقاوم براي كنترل اين
بيماري توصيه شده است .
بيماري مرگ گياهچه پنبه توسط قارچ ساپروفيت
Rihizoctonia Solani
ايجاد شده و در اوايل دوره رشد به پنبه آسيب مي رساند . گاهي گياهچه قبل از سبز
شدن دچار بيماري گشته و در زير خاك از بين مي رود . مبارزه با اين قارچ از طريق
تأمين شرايط مناسب براي تسريع در سبز شدن بذر و نيز انتخاب ارقام مقاوم انجام
پذير است .
موارد استفاده:
كنجاله پنبه دانه 33 الي 43 درصد پروتئين دارد و بعنوان مكمل پروتئين در جيره
دام مصرف مي شود .
|
