|
آفتابگردان
خصوصیات گیاهی:
آفتابگردان با نام علمي
Helianthus annuus
L .
گياهي است يكساله از تيره مركبه
Compositae
كه بصورت بوته اي استوار رشد مي كند . طول دوره رشد آفتابگردان بسته به رقم و
كليه عوامل محيطي از 90 تا 150 روز مي باشد .
آفتابگردان ريشه مستقيم و توسعه يافته اي دارد كه پتانسيل نفوذ آن در خاك به سه
متر مي رسد .
پهنك برگهاي كه در معرض نور است همراه با خورشيد تغيير جهت داده و همواره به
حالت تقريباً عمود بر اشعه آفتاب قرار مي گيرد . پهنك برگ هنگام صبح بسوي شرق
،هنگام غروب بطرف غرب و ظهر رو به بالا مي باشد .
گل آذين آفتابگردان طبق يا كپه اي است .
لقاح به دليل اينكه پرچمها زودتر بلوغ مي يابد غالباً از نوع دگرگشني است .
ميوه آفتابگردان نوعي فندقه است كه در اينجا با دانه مترادف گرفته مي شود .
رنگ دانه از سفيد تا سياه با خاكستري خط دار و بسته به رقم تغيير مي كند .
هر چه درصد وزني پوسته كمتر باشد درصد وزني روغن بيشتر خواهد بود .
سازگاری:
آفتابگردان از نظر عكس العمل نسبت به طول روز بي تفاوت بشمار مي رود ولي به نور
فراوان نياز دارد .
آفتابگردان ريشه توسعه يافته اي دارد كه گياه را به خشكي مقاوم مي سازد ، مشروط
بر آنكه خاك عميق بوده و تراكم و ساختمان خاك محدود كننده رشد ريشه نباشد .
آفتابگردان به شوري خاك نسبتاً مقاوم است و در محدوده اي از اسيديتيه خنثي رشد
خوبي دارد .
تناوب زراعی:موقعیت
آفتابگردان در تناوب زراعي مشابه ذرت است و معمولاً بعد از بقولات علوفه
اي بعنوان اولين يا دومين محصول وجيني كاشته مي شود ، در صورت وجود و گسترش
بيماريهاي ريشه اي نبايستي با گياهاني مانند نخود ، چغندر قند و سيب زميني كه
بيماريهاي ريشه اي مشابه دارد در تناوب قرار گيرد . مثالهايي از تناوب آن در
شرايط آبياري بشرح زير است .
علوفه چند ساله ـ پنبه ـ آفتابگردان ـ گندم ـ جو ـ آيش ـ شبدر ـ آفتابگردان ـ
گندم ـ جو
کود شیمیایی:
توليد هر تن دانه آفتابگردان موجب خروج 40 تا 60 كيلو ازت ، 15 تا 33 كيلو
اكسيد فسفر(
p2o5)
و 75 تا 120 كيلو اكسيد پتاسيم
(K2o)
از خاك مي گردد .
معمولاً ثلث تا نصب كود از ته را قبل از كاشت و بقيه را همراه با آخرين وجين
مكانيزه به خاك اضافه و بلافاصله آبياري مي كنند .
تاریخ کاشت:
حداقل حرارت لازم براي جوانه زدن بذر آفتابگردان حدود 8 تا 10 درجه سانتيگراد
در خاك است . معمولاً اين حرارتها در خاك با رسيدن ميانگين شبانه روزي حرارت
هوا به 10 تا 15 درجه سانتيگراد تأمين مي گردد .
کنترل علفهای هرز:
كنترل
علفهاي هرز با استفاده از علف كشها بسيار مطلوبست . از علف كشهايي كه بصورت قبل
از كاشت جهت كنترل بذر علفهاي هرز مختلف در آفتابگردان قابل مصرف است مي توان
اپتام
(Eptam)
و تريفلور الين
Ttifluralin
را مورد اشاره قرار داد . اين علف كشها را مي توان قبل از پشته بندي روي خاك
پاشيد ، با ديسك تا عمق 10 سانتي متري با خاك مخلوط و سپس پشته بندي كرد .
ميزان مصرف اپتام 4 تا 5 ليتر از مولسيون 75 درصد و ميزان مصرف تريفلورالين
حدود 2/1 ليتر در خاكهاي سبك ، 8/1 ليتر در خاكهاي متوسط و 4/2 ليتر در خاكهاي
سنگين از امولسين 48 درصد مي باشد .
آفات و امراض:
مهمترين آفت اختصاصي آفتابگردان در ايران پروانه دانه خوار
آفتابگردان با نام علمي
Homoeosoma
nebulella
است . لارو اين پروانه به رنگ عمومي شكري و سر قهوه اي رنگ از برگ و گلها تغذيه
و سپس به دانه حمله مي كند .
در هر حال مي توان از سموم تيودان و ديازينون در
دو نوبت يكي همزمان با تشكيل گلها و ديگري حجدود 10 روز بعد استفاده نمود .
انهدام بقاياي گياهي آلوده از طريق سوزانيدن يا شخم بقايا جهت از بين بردن
لاروها و شفيره هاي زمستان گذران مفيد است . مؤثرترين روش مبارزه با اين آفت
استفاده از ارقام مقاوم است .
حشرات ديگري كه در ايران به آفتابگردان حمله مي
كند عبارتند از شب پره زمستاني ، سوسكهاي گرده خوار و پروانه كار ادربنا . اين
آفت اهميت اقتصادي زيادي ندارد .
از بيماريهاي مهم آفتابگردان در ايران مي توان سفيدك داخلي وزنگ
آفتابگردان را نام برد . عامل بيماري سفيدك داخلي قارچي است بنام
Plasmopora
helianthi
كه بوسيله خاك و بذر آلوده انتقال ،از طريق ريشه به نبات سرايت و بحال سيستميك
در مي آيد . مبارزه با اين بيماري انتخاب بذر غير آلوده ، ضد عفوني بذر با سموم
قارچ كش مانند گرانوزان يا مركوران به ميزان 2 در هزار ، تناوب زراعي ، كندن و
سوزاندن بقاياي گياهي آلوده و كشت ارقام مقاوم انجام پذير است .
عامل بيماري زنگ آفتابگردان قارچي است بنام
Puccinia helianthi
رشد و نمو اين قارچ سب پيدايش لكه هاي برچسته و پراكنده اي به رنگ قهوه اي تيره
در پشت برگها مي گردد كه در نهايت منجر به رد شدن و ريزش برگها مي شود .
مهمترين راه مقابله با اين بيماري استفاده از ارقام مقاوم است .
سمپاشي محصول با گل گوگرد يا تركيبات قارچ كش
ديگر در صورت اقتصادي بودن مؤثر است .
برداشت:رسيدگي دانه ها بتدريج و از خارج طبق آغاز و بسمت
داخل ادامه مي يابد . برداشت زود هنگام موجب افت عملكرد و تأخير در برداشت موجب
ريزش و افزايش خسارت پرندگان ، بخصوص گنجشك مي گردد . بطور كلي ، برداشت هنگامي
انجام مي شود كه پشت طبق به رنگ زرد مايل به قهوه اي درآمده و برگكهاي كناري
طبق قهوه اي شده باشد .
موارد استفاده:
دو مصرف اصلي دانه آفتابگردان بصورت روغن گيري و مصرف آجيلي است .انواع آجيلي
دانه درشت تري نسبت به انواع روغني داشته و حدود 25 تا 20 در صد روغن دارد .
ميزان پروتئين دانه در آفتابگردان حدود 17 درصد است .
ظاهراً هر چه دوران رسيدگي دانه با هواي خنك تري روبرو گردد بر درصد اكسيد چرب
اشباع لينولائيك در روغن اضافه مي شود و بر ارزش غذايي آن افزوده مي گردد .
ساقه آفتابگردان فيبر زيادي داشته و در صنعت كاغذ سازي و تهيه سلولز مصرف دارد
. ساقه از نظر ازت ، كلسيم و پتاسيم نيز غني است و اضافه كردن آن به خاك موجب
افزايش ماده آلي و حاصلخيزي خاك مي گردد .
|
